Дугуйт тепловоз — Төмөр замгүйгээр явдаг аварга гибрид
2004 онд бүтээсэн энэхүү ер бусын техникийн туршилтын загвар өнөөдөр хадгалагдан үлдээгүй бөгөөд зөвхөн гэрэл зургууд дээр л үлджээ. Гаднаас нь харахад энгийн тепловозыг олон дугуйтай аварга автомашины явах эд ангид суурилуулсан мэт харагдана. Уг төслийг ЗХУ-д төмөр замаас гадуур, онцгой болон хүнд нөхцөлд хөдөлж чадах өндөр туулах чадвартай туршилтын, цэрэг-тээврийн зориулалттай машин бүтээх зорилгоор боловсруулжээ.
Дугуйт тепловозын төслийг 2003 онд танилцуулсан бөгөөд Москва мужийн Бронницы хот дахь Батлан хамгаалах яамны 21 дүгээр эрдэм шинжилгээ, туршилтын хүрээлэнгийн зохион бүтээгчид болон Бауманы нэрэмжит Москвагийн техникийн их сургуулийн мэргэжилтнүүд хамтран ажилласан байна.
Төмөр замын зүтгүүрийг аварга дугуйт машин болгосон нь
Туршилтын загварт ДМ-62 тепловозын их биеийн дээд хэсэг, дизель хөдөлгүүр болон тусгай тоног төхөөрөмжийг автомашины явах эд ангид суурилуулжээ. Суурь болгон нь ЗХУ-ын «Пионер» пуужингийн цогцолборт ашиглаж байсан МАЗ-547В хүнд даацын явах эд ангийг сонгосон байна. Машин нийт зургаан тэнхлэгтэй, 12 дугуйтай байв. Хамгийн сонирхолтой нь дугуй бүр өөрийн гэсэн цахилгаан хөдөлгүүртэй байжээ.
Дугуйн хөдөлгүүрүүдийг тэжээхийн тулд ДМ-62 тепловозын анхны тогтмол гүйдлийн генераторыг хувьсах гүйдлийн генератороор сольсон байна. Мөн хөдөлгүүрийн хүчийг хуваарилах, дугуйн эргэлтийн өнцгийг автоматаар тохируулах электрон удирдлагын систем суурилуулжээ.
Техникийн үзүүлэлтүүд:
* Дизель хөдөлгүүрийн чадал: 1500 кВт
* Хувьсах гүйдлийн генераторын чадал: 1300 кВт
* Мотор-дугуйн тоо: 12
* Нэг мотор-дугуйн чадал: 60 кВт
* Урт: 15.5 метр
* Өргөн: 4 метр
* Өндөр: 5 метр
Дугуйнуудыг гидравлик системээр эргүүлдэг байв. Дугуй тус бүрийн голын зангилаанд асинхрон цахилгаан хөдөлгүүр байрлуулсан бөгөөд их биений хажуугийн хайрцгуудад аккумляторын батарей, тосны савнуудыг байрлуулжээ. Харин генераторыг ажиллуулах дизель түлшний савнуудыг рамны доод хэсэгт суурилуулсан байна.
Техникийн өвөрмөц туршилтын төгсгөл:
Энэхүү дугуйт тепловоз нь төмөр замын зүтгүүрийн хүч чадлыг олон дугуйт, цахилгаан хөтлөгчтэй автомашины хөдөлгөөнт чадвартай хослуулах гэсэн сонирхолтой оролдлого байв.
Гэвч уг аварга туршилтын машин удаан насалсангүй. 2010 онд түүнийг задалж, төмрийн хаягдал болгон тушаажээ.
Ийнхүү инженерүүдийн өвөрмөц шийдлийг шингээсэн, төмөр замгүйгээр хөдөлж чадах аварга зүтгүүр бодит амьдралаас арчигдсан ч гэрэл зургууд нь техникийн түүхийн нэгэн ховор дурсамж болон үлджээ.
Энхбор Дуулга